Ο εγκέφαλος μετά τα 60: Πώς η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας ενισχύει τη μνήμη

Για πολλά χρόνια πιστεύαμε ότι ο εγκέφαλος του ανθρώπου, μεγαλώνοντας, φθείρεται φυσιολογικά και ότι αυτή η φθορά είναι μη αναστρέψιμη. Αυτή η θεωρία μας έκανε να συμπεριφερόμαστε σχεδόν μοιρολατρικά, περιμένοντας την αναπόφευκτη πτώση των γνωστικών μας ικανοτήτων, θεωρώντας την απώλεια μνήμης και συγκέντρωσης απλώς “θέμα ηλικίας”.

Όμως η επιστήμη έχει κάνει άλματα, και σήμερα γνωρίζουμε περισσότερα από ποτέ για τη λειτουργία του εγκεφάλου και κυρίως για το πώς μπορούμε να τον κρατήσουμε “σε φόρμα”.

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας σε μεγαλύτερη ηλικία φαίνεται πως προσφέρει σημαντική προστασία απέναντι στην άνοια. Μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε διαφορετικά σημεία του κόσμου (όπως στον Καναδά και στην Ινδία), έδειξαν ότι οι άνθρωποι άνω των 60 που συνέχιζαν να μαθαίνουν ή να χρησιμοποιούν μια δεύτερη γλώσσα, είτε δεν εμφάνισαν σημάδια άνοιας, είτε καθυστέρησαν σημαντικά την εμφάνισή τους, έως και επτά χρόνια σε ορισμένες περιπτώσεις (Zheng et al., 2018, Bialystok et al., 2014).

Πιο συγκεκριμένα, οι ερευνητές σύγκριναν δύο ομάδες ανθρώπων ηλικίας 60 ετών. Η πρώτη ομάδα μιλούσε μόνο μία γλώσσα, ενώ η δεύτερη περιλάμβανε ανθρώπους που είτε ήδη γνώριζαν μια δεύτερη γλώσσα και την εξασκούσαν, είτε είχαν ξεκινήσει να τη μαθαίνουν εκείνη την περίοδο. Το επίπεδο γνώσης δεν έπαιξε ρόλο αφού ακόμη και όσοι ήταν αρχάριοι ωφελήθηκαν. Το κλειδί ήταν η ενεργή συμμετοχή, η εγρήγορση, το γεγονός ότι το μυαλό τους δεχόταν νέα ερεθίσματα.

Αυτό συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλος, όπως και το σώμα μας, χρειάζεται άσκηση. Οι νοητικές δραστηριότητες δημιουργούν και ενισχύουν τις συνάψεις μεταξύ των νευρικών κυττάρων, λειτουργώντας όπως η γυμναστική στους μύες. Όταν το μυαλό παραμένει αδρανές, “χαλαρώνει” και μαζί του χαλαρώνει και η μνήμη, η προσοχή, η σκέψη. Αντίθετα, όταν του δίνουμε τροφή, όταν του βάζουμε μικρές καθημερινές προκλήσεις, διατηρείται σε εγρήγορση και νεανικότητα.

Φανταστείτε τον εγκέφαλο σαν έναν μυ που, αν δεν τον κινήσεις, ατροφεί. Όμως με τη σωστή “προπόνηση”, όχι μόνο διατηρείται αλλά γίνεται πιο ανθεκτικός, πιο ζωντανός, πιο παρών.

Η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας, λοιπόν, δεν είναι μόνο θέμα επικοινωνίας. Είναι και μια πράξη αυτοφροντίδας, μια επένδυση στο μέλλον μας. Κάθε καινούρια λέξη που μαθαίνουμε, κάθε φράση που επαναλαμβάνουμε, κάθε προσπάθεια να μιλήσουμε ή να καταλάβουμε κάτι νέο, είναι ένας μικρός θρίαμβος απέναντι στη φθορά.

Και, τελικά, δεν έχει σημασία αν θα καταφέρουμε να μιλάμε τέλεια ή όχι. Σημασία έχει να παραμείνουμε ενεργοί, περίεργοι και ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες, γιατί αυτά είναι που κρατούν τον νου μας ζωντανό.